Кәсіби қабілеттілікті жоғалту дәрежесі – медициналық-әлеуметтік сараптама арқылы анықталатын қызметкердің еңбек міндеттерін орындау қабілетінің төмендеуі дәрежесі. Бұл бағалауды Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің өңірлік басқармалары жүргізеді.

Сақтандыру сомасы жазатайым оқиғалардан мiндеттi сақтандыру шартында белгiленедi, бiрақ жазатайым оқиғалардан мiндеттi сақтандыру шартын жасау кезiнде барлық қызметкерлердiң жылдық еңбекақысы қорынан кем болмауы тиiс. Сақтандырушы жылдық еңбекақы қорын айқындау кезінде әрбір қызметкердің ай сайынғы табысын тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген он екіге көбейтілген ең төменгі жалақының он еселенген мөлшерінен аспайтын мөлшерде пайдаланады. (Сақтандыру сомасы – бұл сақтандыру объектісі сақтандырылған және сақтандыру оқиғасы кезінде сақтандырушының ең жоғары жауапкершілігін білдіретін сома.)

Сақтандыру ұйымының Сақтанушыны міндетті сақтандыру шартын жасасудан бас тартуға құқығы жоқ, ал Сақтанушы аннуитеттік сақтандыру сыныбы мен міндетті сақтандырудың осы түрі бойынша сақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар кез келген сақтандыру ұйымын таңдауға құқылы.

ЖОМС шарты аннуитеттік сақтандыру сыныбы және міндетті сақтандырудың осы түрі бойынша сақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар сақтандырушымен ғана жасалуы тиіс.

Заң бойынша жұмыс берушілер өз қызметкерлерін жыл сайын сақтандыруды талап етеді. Сақтанушы (жұмыс беруші) сақтанушы қызметін бастаған айдан кейінгі айдың бірінші он күндігінде сақтандырушымен жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шартын жасасуға міндетті.

ЖОМС шартын жасамау: - жеке тұлғаларға 10 АЕК мөлшерінде - лауазымды тұлғаларға, жеке нотариустарға, жеке сот орындаушыларына, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға 160 АЕК мөлшерінде - орта кәсіпкерлік субъектілеріне 400 АЕК мөлшерінде - ірі кәсіпкерлік субъектілеріне 1100 АЕК мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

Міндетті сақтандыру шарты еңбек міндеттерін орындау кезінде жарақат алған немесе денсаулығына немесе өміріне зиян келген қызметкердің мүліктік мүддесін қорғайды. Міндетті сақтандыру шартын жасаса отырып, жұмыс беруші сақтандыру төлемдерін жүзеге асыру арқылы қызметкерге келтірілген зиянды өтеу жауапкершілігін сақтандыру компаниясына береді.

1) Зейнетақы төлемдерін заңмен белгіленген зейнеткерлік жасты күтпестен алу мүмкіндігі
2) Өмір бойы аннуитеттік төлемдер
3) Мұрагерлер үшін төлемдердің кепілдік берілген мерзімін белгілеу мүмкіндігі
4) Аннуитеттік төлемдерді жыл сайынғы индекстеу

Иә. Мысалы, егер БЖЗҚ-дағы жинақ сомасы аннуитеттің құнынан асып кетсе, қаражаттың артық бөлігін зейнетақы жүйесінде қалдыруға болады. Тағы бір нұсқа – зейнетақы аннуитетін сатып алып, жұмыс істеуді жалғастыру. Бірінші жағдайда да, екінші жағдайда да Клиент сақтандыру компаниясынан да, БЖЗҚ-дан да зейнетақы төлемдерін алады. Бұдан басқа, 1998 жылға дейін еңбек өтілі болған жағдайда, оған ынтымақты зейнетақы әрдайым сақталады.

Өмірді сақтандыру компаниясын таңдап, Клиент олармен шарт жасайды. Содан кейін Клиент шартты зейнетақы қорына береді, ол заң талаптарының сақталуын тексереді. Тексеру сәтті болса, жинақ өмірді сақтандыру компаниясына аударылады және төлемдер бірнеше күн ішінде басталуы мүмкін.

Клиент қайтыс болған жағдайда Қоғам отбасына немесе жерлеуді жүзеге асырған тұлғаға зейнетақы аннуитеті шартында белгіленген мөлшерде жерлеуге жәрдемақы төлеуге міндетті. Бұл жәрдемақы тиісті қаржы жылы үшін белгіленген ең төменгі айлық жалақының 15 еселенген мөлшерінен кем болмауы керек.

Кепілдендірілген кезең – бұл Клиенттердің мұрагерлері төлемдер ала алатын кезең. Сақтанушы қайтыс болған жағдайда, төлемдерді алу құқығы Клиенттің мұрагерлеріне өтеді. Төлемдер кепілдендірілген кезең аяқталғанға дейін жүзеге асырылады (ең ұзақ кезең – 30 жыл). Мысалы: Сақтанушы кепілдендірілген кезеңді 20 жыл деп белгіледі. Аннуитент кепілдендірілген кезеңнің аяқталуына 8 жыл қалғанда қайтыс болған жағдайда, Пайда алушы қалған 8 жыл ішінде аннуитеттік төлемдерді алады.

Аннуитеттік компанияға аударылған зейнетақы жинақтары мұраға қалдырылмайды. Алайда шарт жасасу кезінде Клиент кепілдендірілген кезеңді белгілей алады. Осы кезең ішінде Аннуитент қайтыс болған жағдайда, ӨСК Сақтанушы тағайындаған Пайда алушыға аннуитеттік төлемдерді жүзеге асыруға міндетті.

Зейнетақы аннуитеті шарты бойынша төлемдер келісімде көрсетілген Аннуитет алушының немесе Пайда алушының банк шотына аударылады, аннуитет төлемдерінің жиілігі ай сайын болады. Зейнетақы аннуитеті шартында аннуитет төлемдерін 2014 жылдан бастап 5%-ға және 2023 жылдың 25 наурызынан бастап 7%-ға жыл сайын индекстеу көзделгенін атап өткен жөн.

2026 жылға арналған ең төменгі айлық төлем 35 596 теңгені құрайды.
Сақтандыру компаниясынан алынатын айлық сақтандыру төлемі зейнетақы аннуитеті шарты жасалған күні қолданыста болатын республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70 пайызынан (екі адам жасасқан зейнетақы аннуитеті шарты бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейінің 1,4 есесі) кем болмауы тиіс.

Ай сайынғы төлем сомасын өмірді сақтандыру ұйымының актуарийі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бекіткен әдістемені пайдалана отырып, клиенттің зейнетақы жинақтарын, жасын, жынысын, өмір сүру ұзақтығының көрсеткіштерін ескере отырып есептейді. Ай сайынғы сақтандыру төлемі Зейнетақы аннуитеті шарты жасалған күнге тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төмен зейнетақы мөлшерінен кем болмауы керек.

Міндетті жарналар және/немесе міндетті кәсіптік жарналар есебінен жинақталған зейнетақы жинақтары жеткіліксіз болған жағдайда, ерікті жарналарды пайдалануға болады. Бұл сіздің зейнетақы шотыңызды қажетті сомаға оңай толтыра алатыныңызды білдіреді.

2026 жылы зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін қажетті ең төменгі жинақ сомасы:
ерлер үшін – 10 715 001 теңге;
әйелдер үшін – 14 039 988 теңге.
55 жасқа (елу бес) толған және кемінде сексен төрт ай бойы міндетті кәсіби зейнетақы жарналарын төлеген жеке тұлғалар, егер олар зиянды жұмыстарда жұмыс істеуді тоқтатқан немесе қауіпті өндірістік факторлардың әсерін болдырмайтын басқа жұмысқа ауысқан болса, Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен міндетті зейнетақы жарналарынан зейнетақы төлемдерін алуға құқылы.

Зейнетақы жинақтарының жеткіліктілігі – зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін жеткілікті зейнетақы жинақтарының ең аз мөлшері. Жеткіліктілік мөлшері бекітілген ең төменгі базалық зейнетақы мен аннуитет коэффициенті негізінде, оның ішінде жылдық индекстеуді ескере отырып есептеледі. Сондай-ақ, зейнетақы аннуитеті жинақталған сома толығымен таусылған болса да, ең төменгі зейнетақыдан төмен емес өмір бойы төлемді көздейтінін ескерген жөн. Жеткіліктілік сомасын анықтаудың есептеу әдістемесі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2015 жылғы 20 қазандағы No 194 қаулысымен бекітілген.

Келесі тұлғалар өмір бойы зейнетақы аннуитеті туралы келісім жасай алады:
1) 53 жасқа толған әйелдер және 55 жасқа толған және жеткілікті зейнетақы жинақтары бар ерлер.
2) Зейнеткерлік жасқа толған адамдар: ерлерге 63 жас, әйелдерге 61 жас (2026 жылғы жағдай бойынша)
3) 55 жасқа толған және зиянды (ерекше қауіпті) еңбек жағдайлары бар жұмыстарда кемінде 7 жыл жұмыс тәжірибесі бар адамдар.
4) 40 жасқа толған кезде, міндетті кәсіби зейнетақы жарналары кемінде 5 жыл бойы төленген, сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитеті туралы келісім жасасу арқылы, егер олардың зейнетақы жинақтары тиісті қаржы жылына республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін ең төменгі күнкөріс деңгейінің кемінде 70 пайызын сақтандыру төлемін қамтамасыз етуге жеткілікті болса.
5) 45 жасқа толғанда, сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитеті шартын жасасуға және республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын ең төменгі күнкөріс деңгейінің кемінде 70 пайызы мөлшерінде сақтандыру төлемін қамтамасыз етуге жеткілікті зейнетақы жинақтары болған жағдайда.